Był 50-letnim aktorem z Łodzi. Zabił go "morderca gejów"?

Maciej Gąsiorowski
Grób Bogdana Juszczyka i portret domniemanego mordercy gejówGrób Bogdana Juszczyka i portret domniemanego mordercy gejów
Źródło zdjęć: © Facebook, Wikipedia | Łódź zwana pożądaniem - przewodnik nie tylko po Łodzi • Zdjęcie wygenerowane przy pomocy AI

Jesienią 1989 r. w jednym z bloków na łódzkim osiedlu Teofilów rozegrał się dramat, który zapoczątkował jedną z najmroczniejszych serii kryminalnych w powojennej Polsce. W swoim mieszkaniu został brutalnie zamordowany 50-letni Bogdan Juszczyk – aktor i konferansjer.

Wszystko wskazuje na to, że Bogdan Juszczyk padł ofiarą seryjnego zabójcy, który przez pięć lat polował na łódzkich homoseksualistów. Aktor urodził się 18 lipca 1939 r. w Łodzi. Zdobył wówczas III nagrodę w prestiżowym VI Ogólnopolskim Konkursie Recytatorskim i jeszcze w tym samym roku pomyślnie zdał egzaminy na Wydział Aktorski łódzkiej Filmówki. Po roku zdecydował się jednak przenieść do Warszawy, gdzie wstąpił w mury Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej.

Wydział Aktorski warszawskiej PWST ukończył w 1964 r. Choć dyplom stołecznej uczelni otwierał drzwi do wielu teatrów w kraju, Juszczyk zdecydował się wrócić do rodzinnego miasta. Związał się z Teatrem Ziemi Łódzkiej, którego barwy reprezentował przez półtorej dekady – od 1964 aż do 1979 r. Występował w repertuarze klasycznym i współczesnym, kreując role m.in. w inscenizacjach Sofoklesa, Maksyma Gorkiego czy Jamesa Barriego.

Po 1979 r. jego drogi ze stałym etatem teatralnym bezpowrotnie się rozeszły. Nie zrezygnował jednak ze sztuki – telewidzowie mogli zapamiętać go z małego ekranu, m.in. z popularnego serialu historyczno-obyczajowego Jana Rybkowskiego "Rodzina Połanieckich". Przede wszystkim jednak Bogdan Juszczyk odnalazł się jako konferansjer. Związany z Estradą Łódzką, prowadził koncerty, rewie i wydarzenia artystyczne. Cechowały go nienaganna dykcja, elegancja i sceniczna swoboda.

Prywatnie prowadził spokojne, choć dyskretne życie. W realiach schyłkowego PRL-u otwartość w kwestii orientacji seksualnej groziła ostracyzmem, a w skrajnych przypadkach zainteresowaniem ze strony Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa.

Śmierć za zamkniętymi drzwiami

Był 22 listopada 1989 r. Polska znajdowała się w trakcie wielkich przemian ustrojowych po wyborach czerwcowych. W tym samym czasie w małym mieszkaniu w bloku z wielkiej płyty na łódzkim osiedlu Teofilów znaleziono zmasakrowane ciało 50-letniego aktora.

Widok na miejscu zbrodni był porażający. Bogdan Juszczyk zginął od ciosów nożem i uduszenia. Sprawca działał gwałtownie, korzystając z przedmiotów, które znalazł pod ręką w lokalu ofiary. Z mieszkania zniknęły wartościowe przedmioty: sprzęt RTV, biżuteria i gotówka.

Aktor spoczął na cmentarzu komunalnym Doły w Łodzi. Choć śledczy natychmiast rozpoczęli poszukiwania mordercy, sprawa utknęła w martwym punkcie. Dopiero z biegiem czasu milicjanci, a wkrótce już funkcjonariusze nowo powstałej Policji, uświadomili sobie, że śmierć aktora nie była odosobnionym incydentem kryminalnym, lecz ogniwem krwawej serii.

Cień akcji "Hiacynt" i łódzkie "pikiety"

Pod koniec lat 80. życie gejów w Polsce toczyło się w głębokim podziemiu. Wciąż żywa była trauma po zorganizowanej przez MSW w latach 1985–1987 akcji "Hiacynt", podczas której rejestrowano homoseksualistów i zakładano tzw. Różowe Kartoteki. Zaufanie do organów ścigania w tym środowisku niemal nie istniało.

Miejscami spotkań – tzw. pikietami – były publiczne przestrzenie: parki, szalety miejskie czy okolice dworców kolejowych. W Łodzi centrum tego typu schadzek stanowiły rejon dworca Łódź Fabryczna oraz pobliski Park im. Stanisława Moniuszki. To tam nieznajomi wymieniali porozumiewawcze spojrzenia, by po krótkiej rozmowie udać się do prywatnego mieszkania na intymne spotkanie.

Śledczy ustalili, że w latach 1988–1993 na terenie Łodzi doszło do serii co najmniej siedmiu zabójstw homoseksualnych mężczyzn:

  • Pierwsza zbrodnia miała miejsce 19 września 1988 r. (ofiara miała 37 lat),
  • Druga dotknęła Bogdana Juszczyka w listopadzie 1989 r.,
  • Ostatnie morderstwo popełniono 11 lipca 1993 r. na 62-letnim Kazimierzu K.

Modus operandi był niemal identyczny: sprawca nawiązywał kontakt na pikiecie, dawał się zaprosić do mieszkania ofiary, dochodziło do zbliżenia seksualnego, po czym gość dokonywał brutalnego mordu przy użyciu noży kuchennych, kabli lub sznurów. Na koniec plądrował lokum, zabierając cenniejsze przedmioty. Tylko jedno morderstwo – Jakuba M. – nie wydarzyło się w domu ofiary, co dowodziło, że zabójca potrafił także zaaranżować spotkanie poza własnym schematem.

Sprawca nie przynosił ze sobą żadnego narzędzia zbrodni. Zabijał tym, co wpadło mu w ręce w mieszkaniu: nożem wyjętym ze zlewu, kablem od żelazka, paskiem. Wychodził z łupem, pozostawiając za sobą pobojowisko – relacjonowali po latach policjanci badający archiwalne akta.

Mroczna zemsta: wirus HIV i hipoteza o śmiertelnej wendecie

Podczas analizy profilu psychologicznego zabójcy śledczy zaczęli stawiać hipotezy dotyczące motywacji. Rabunek wydawał się jedynie elementem wtórnym lub sposobem na doraźne zdobycie środków do życia. Prawdziwym napędem mordercy była furiacka agresja ujawniająca się tuż po akcie seksualnym.

W latach 90. w Polsce zaczęła narastać panika związana z epidemią wirusa HIV i AIDS. Jedna z głównych policyjnych teorii zakładała, że zabójca dowiedział się, iż jest nosicielem śmiertelnego wirusa, którym zaraził się od któregoś ze swoich partnerów.

Pojawiła się mocna hipoteza, że morderca mścił się na środowisku. Przekonany, że wydano na niego wyrok śmierci, postanowił zabierać ze sobą kolejnych kochanków, zanim sam umrze – wskazywali śledczy.

"Roman" z Zakładów Eskimo: portret pamięciowy w prasie

Przełom w śledztwie wydawał się bliski w lipcu 1993 r., tuż po zabójstwie ostatniej ofiary – 62-letniego Kazimierza K. Do policji zgłosił się świadek: mężczyzna, który dzień przed morderstwem Kazimierza uprawiał seks z tym samym człowiekiem i cudem uszedł z życiem.

Świadek zapamiętał zaskakująco wiele szczegółów. Mężczyzna przedstawiał się jako Roman. Opowiedział swojemu partnerowi wstrząsający fragment życiorysu: twierdził, że jako 15-latek przebywał w zakładzie poprawczym, gdzie został zgwałcony przez wychowawcę – co mogło stać się zalążkiem jego późniejszej traumy i nienawiści. Twierdził także, że pracuje w łódzkich Zakładach Przemysłu Bawełnianego "Eskimo" oraz mieszka z matką w rejonie ulicy Rzgowskiej.

Na podstawie tych zeznań sporządzono szczegółowy rysopis:

  • Wiek: około 27 lat,
  • Wzrost: 178 cm, sylwetka szczupła,
  • Twarz: oczy piwne, włosy ciemny blond zaczesane na bok,
  • Znaki szczególne: tatuaże więzienne – kropka przy lewym oku, kropka na krtani oraz litery wytatuowane na palcach lewej dłoni.

W lipcu 1993 r. portret pamięciowy "Romana" ukazał się na łamach "Dziennika Łódzkiego", a sprawę nagłośnił prowadzony przez Michała Fajbusiewicza kultowy program "Magazyn Kryminalny 997".

Sprawa wywołała olbrzymie poruszenie, ale apel w prasie i telewizji nie przyniósł oczekiwanego przełomu. Wszyscy bali się mówić, a środowisko pikiet zamarło ze strachu" – wspominał Fajbusiewicz.

Gdy milicjanci i policjanci zaczęli weryfikować pracowników zakładów "Eskimo" oraz meldunki w okolicach ul. Rzgowskiej, nie natrafili na żaden ślad pasującego mężczyzny. Niewykluczone, że "Roman" podał fałszywe dane, by uśpić czujność swoich rozmówców.

Zmowa milczenia i ślepy zaułek

Mimo intensywnych działań policji "Romana" nigdy nie zatrzymano ani nie przesłuchano. Wkrótce śledztwo straciło swój najcenniejszy punkt zaczepienia – kluczowy świadek, który pomógł stworzyć portret pamięciowy, zmarł zaledwie kilka miesięcy później z powodu powikłań wywołanych przez AIDS.

W kuluarach komendy przyjęto wówczas za wysoce prawdopodobne, że sam zabójca również nie żyje – zmarł na tę samą chorobę pod koniec 1993 lub na początku 1994 r., co tłumaczyłoby nagłe i bezpowrotne ustanie serii zabójstw.

W 2007 r. do pożółkłych tomów akt powrócili funkcjonariusze z elitarnego łódzkiego Archiwum X. Przebadano ślady kryminalistyczne przy użyciu nowoczesnych metod genetycznych, sprawdzono dawne tropy i archiwa zgonów. Śledztwo nie przyniosło jednak odpowiedzi na pytanie o prawdziwą tożsamość zbrodniarza.

Epilog

W lipcu 2023 r. minęło dokładnie 30 lat od ostatniej zbrodni przypisywanej "mordercy z pikiety". Zgodnie z polskim Kodeksem karnym wszystkie morderstwa uległy ostatecznemu przedawnieniu. Nawet jeśli sprawca wciąż żyje, pod względem prawnym pozostanie bezkarny.

Wybrane dla Ciebie