Jerzy Cnota został wrobiony w dziecko. Omal nie wyleciał także z "Janosika"

Jerzy Cnota urodził się 17 października 1942 r. w Jastrzębiu-Zdroju. Jego ojciec Feliks pochodził z rodziny krawców, ale jego największą pasją był sport. Uprawiał między innymi tenis i narciarstwo. W 1938 r. podczas mistrzostw Śląska Oddziałów Młodzieży Powstańczej zajął drugie miejsce w slalomie, a w konkursie skoków narciarskich zwyciężył. Powołano go nawet do kadry na zimową olimpiadę, zaplanowaną na 1940 r.

Wybuch II wojny światowej zmienił jego losy. Feliks Cnota próbował uciec z kraju, lecz zatrzymano go na granicy z Czechosłowacją. Po powrocie do Polski poślubił Klarę Przemyk. Para doczekała się czworga dzieci. Jerzy był drugim dzieckiem, po siostrze Lidii Cecylii. Później urodziły się jeszcze Jarosława Anna i Joanna Maria.

Po klęsce Niemiec pod Stalingradem Feliks Cnota trafił do Wehrmachtu. Zdezerterował i wstąpił do armii generała Andersa. Po wojnie znalazł się na statku, którym miał popłynąć do Kanady. Wrócił jednak do Polski w 1947 r. ze względu na żonę i dzieci. Przez dwa lata pił, a później znalazł pracę w hucie.

Jerzy Cnota nie ukrywał, że w dzieciństwie był związany przede wszystkim z matką. Jego siostry nazywał "córeczkami tatusia", siebie zaś określał mianem maminsynka. Relacje z ojcem wyglądały zupełnie inaczej. Aktor wspominał, że Feliks Cnota był surowy i regularnie go bił.

Ojciec był bezwzględny. Wiele batów od niego dostawałem. Lał mnie codziennie - mówił Jerzy Cnota w rozmowie z "Super Expressem".

Kiedy wyszło na jaw, że Jurek wraz z kolegą odkręcił śrubki ze szkolnych stołków, aby wykorzystać je przy naprawie łyżew, ojciec chciał ukarać go w szczególnie brutalny sposób i odrąbać mu rękę.

Ojciec pobiegł po siekierę i już miał mi w nią rąbnąć, ale mama go ubłagała - wspominał aktor.

Mimo tych doświadczeń Jerzy Cnota nie żywił do ojca żalu. Uważał, że właśnie dzięki wymaganiom i trudnemu środowisku zdołał wyrwać się z otoczenia, w którym wielu jego kolegów uzależniło się od alkoholu.

Wychowałem się wśród lumpów, chacharów, alkoholików. Część z moich kolegów nie żyje, zapili się na śmierć. A ja skończyłem liceum, studia - powiedział.

W dzieciństwie Jerzy Cnota siedem razy się topił. Najpoważniejszy wypadek wydarzył się, gdy jego matka pracowała w bufecie na basenie. Miał wtedy dwa albo trzy lata. Chciał tylko zamoczyć nogi, ale wpadł do wody o głębokości pięciu metrów. Uratowała go kuzynka. Od tamtej pory aktor miał uraz do wody i podczas podróży wolał samolot od statku.

Cnota nie planował także występów na scenie. Jego marzeniem były studia prawnicze. Złożył podanie na Uniwersytet Jagielloński, lecz ojciec postawił warunek: jeśli syn chce studiować, powinien najpierw zacząć zarabiać. Jerzy zatrudnił się więc w hucie, gdzie pracował przez półtora roku.

Chciałem być prawnikiem. Złożyłem podanie o przyjęcie na Uniwersytet Jagielloński, jednak wtedy mój ojciec stwierdził, że jeśli mam studiować, to muszę zacząć na siebie zarabiać. Zatrudniłem się w hucie - wspominał.

Za namową profesora z liceum przystąpił później do egzaminów na filologię rosyjską. Został studentem Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie, dzisiejszego Uniwersytetu Pedagogicznego. W czasie studiów kolega z teatru studenckiego poprosił go o zastępstwo w przedstawieniu. Nieobecny aktor musiał wyjechać na pogrzeb, a Cnota miał, zdaniem znajomego, poradzić sobie dzięki wesołemu usposobieniu.

Nie chciałem być aktorem, naprawdę. To był kompletny przypadek. Kolega, który grał w sztuce w teatrze studenckim 38, poprosił mnie o zastępstwo. "Muszę jechać na pogrzeb, a ty jesteś wesołym chłopakiem. Dasz sobie radę". I zagrałem – opowiadał Jerzy Cnota.

Występ zwrócił uwagę ludzi związanych z Piwnicą pod Baranami. Cnota występował tam przez trzy lata, lecz nadal nie traktował aktorstwa jako planu na życie. Ukończył studia i napisał pracę magisterską poświęconą czasownikom w XVIII-wiecznych rękopisach. Otworzył przewód doktorski i specjalizował się w językoznawstwie porównawczym.

Pracował też jako nauczyciel. Przez dwa lata uczył przedmiotów humanistycznych w szkole w Myślenicach. Miał perspektywę kariery naukowej, jednak ostatecznie wybrał scenę i film.

Na pełen etat aktorem został dzięki Kazimierzowi Kutzowi. Jerzego Cnotę polecił reżyserowi Wiesław Dymny. W 1969 r. Cnota zagrał w filmie "Sól ziemi czarnej". Później wystąpił także w "Perle w koronie" z 1971 r. Ten drugi film uważał za swoje największe osiągnięcie aktorskie.

Kazimierza Kutza nazywał swoim filmowym ojcem chrzestnym. Reżyser dał mu możliwość rozwijania kariery, choć droga do najbardziej rozpoznawalnej roli nie była prosta. Podczas pracy nad serialem "Janosik" Cnota omal nie stracił angażu.

Aktor został posądzony o wywołanie bójki w barze, do którego wybrał się z Witoldem Pyrkoszem i Boguszem Bilewskim. Według jego relacji Bilewski pożyczył od niego pieniądze, a później zniknął. Po chwili w lokalu doszło do awantury. Podejrzenia padły na Cnotę oraz Mariana Łącza.

Nagle Bogusz, czyli Kwiczoł, prosi mnie, bym mu pożyczył tysiąc złotych. Dałem. Znikł, a po chwili doszło do bójki. Bogusz, który już się opił, awanturował się, dostał po ryju. Nie wiem od kogo, może od takich dwóch cichociemnych, co chcieli go oskubać, a może od bokserów, którzy też mieli bankiet. Oczywiście padło na mnie - relacjonował Jerzy Cnota.

Ostatecznie aktor pozostał w obsadzie. W jego obronie stanęli kierownik hotelu i montażystka. Jak później wspominał, reżyser Jerzy Passendorfer przeprosił go za tę sytuację.

Największą popularność Jerzemu Cnocie przyniosła rola zbójnika Gąsiora w serialu "Janosik". Aktor zapamiętał także finansowy koszt udziału w produkcji. Jak twierdził, z powodu zamiłowania do przyjemności i uciech życiowych dopłacił do roli 72 tys. zł w starych pieniądzach. Podkreślał, że była to dla niego znacząca kwota.

Praca przy serialu przyniosła mu nie tylko rozpoznawalność, lecz także trwałe przyjaźnie. Z Witoldem Pyrkoszem utrzymywał kontakt przez wiele lat i odwiedzał go w weekendy. W 2010 r. obaj aktorzy pojawili się razem w siedmiu odcinkach serialu "M jak miłość".

Cnota występował w filmach i serialach także w późniejszym okresie kariery. Pod koniec życia grał między innymi w "Świecie według Kiepskich". Widzowie zapamiętali go jako aktora charakterystycznego, którego role często opierały się na wyrazistej osobowości i komediowym talencie.

Jerzy Cnota dwukrotnie myślał o ślubie, ale nie założył rodziny. W filmie dokumentalnym "Cnota" z 2013 r. mówił, że nie miał czasu się ożenić. W rozmowie z "Super Expressem" przedstawiał jednak także bolesne doświadczenia związkowe.

Nigdy się nie ożeniłem, bo kobiety mnie oszukiwały - wyznał.

Opowiadał, że pierwsza partnerka poinformowała go o ciąży i jej rodzina naciskała na ślub. Cnota kupił bliskim kobiety mieszkanie i pomagał im finansowo. Później, za namową kolegów, zaczął mieć wątpliwości co do ojcostwa. Według jego relacji kobieta przyznała, że dziecko nie było jego.

Dwa razy przymierzałem się, ale kobitki mnie w***y bez mydła. Pierwsza wrobiła mnie w dziecko. Jeszcze się nie urodziło, a jej rodzina już kazała mi się żenić. Kupiłem im mieszkanie, pomagałem, jak tylko mogłem. Ale któregoś dnia koledzy mnie otrzeźwili: »Czyś ty na głowę upadł? Czyś ty zdurniał?!«. Powiedzieli mi, że wcześniak nie może ważyć 3,8 kg! Wziąłem ją na rozmowę, tłumaczę, że nie jestem aż takim ogierem, żeby po pięciu miesiącach na świat przychodziły dzieci. Ona dalej podtrzymywała swoją wersję. W końcu przyznała się, że dziecko nie jest moje, że ojcem jest syn znanego reżysera - mówił aktor.

Druga kobieta, z którą rozważał ślub, była aktorką. Cnota twierdził, że miała talent, ale zmagała się z uzależnieniem od alkoholu. Brak własnej rodziny uważał za największą życiową porażkę.

Poza tym kobieta nie miałaby ze mnie żadnego pożytku - powiedział w filmie dokumentalnym "Cnota".

Jerzy Cnota interesował się także polityką. W 2002 r. kandydował w wyborach samorządowych do sejmiku województwa śląskiego z ramienia Antyklerykalnej Polski. Nie porzucił przy tym pracy artystycznej.

W 2015 r. jego stan zdrowia się pogorszył. Aktor przeszedł skomplikowaną operację wszczepienia endoprotezy stawu biodrowego. Po zabiegu miał zawroty głowy, upadł na ranę i wciąż odczuwał ból. W tamtym okresie mieszkał z siostrą w Chorzowie.

Mieszkam z siostrą w Chorzowie. Lekarze wszczepili mi endoprotezę biodra, dostałem zawrotów głowy, przewróciłem się na ranę. Noga wciąż boli - mówił w wywiadzie dla tygodnika "Życie na Gorąco".

Jerzy Cnota zmarł 10 listopada 2016 r. Miał 74 lata. Do szpitala trafił z problemami z trzustką. Pogrzeb aktora miał charakter świecki. Jego urna spoczęła w rodzinnym grobie Cnotów na cmentarzu parafii Najświętszej Marii Panny w Chorzowie-Batorym.