Tragiczny los aktorów pierwszego "Znachora". Groby w opłakanym stanie

• Rozpoczynamy cykl "Niezapomniane historie", w którym będziemy przybliżać losy znanych polskich aktorów, piosenkarzy, dziennikarzy czy też sportowców i polityków. Często bywają one tragiczne.
• Na początek tragiczne losy gwiazd "Znachora" - filmu z 1937 roku. Aktorzy ginęli w obozach koncentracyjnych, nieszczęśliwych wypadkach, a nawet w zamachu.
• Nowe odcinki cyklu w każdy piątek o godz. 8:00 na rozrywka.o2.pl.

Gdy myślimy "Znachor", widzimy przed oczami Jerzego Bińczyckiego w roli profesora Rafała Wilczura z filmu Jerzego Hoffmana z 1982 roku. Mało kto jednak wie, że "Znachor" Hoffmana nie był pierwszy. Czterdzieści pięć lat wcześniej powstał film o tym samym tytule, również oparty na powieści Tadeusza Dołęgi-Mostowicza, która ukazała się w 1937 roku.

Losy aktorów, którzy zagrali w pierwszym "Znachorze", często były tragiczne. Oto ich niezapomniane historie.

Kazimierz Junosza-Stępowski (1880-1943) w filmie z 1937 r. wcielał się w rolę prof. Rafała Wilczura vel. Antoniego Kosiby. Aktor był wielką gwiazdą przedwojennego kina. W teatrze debiutował pod koniec XIX wieku. W filmie po raz pierwszy pokazał się w 1902 roku w "Przygodzie dorożkarza" w reżyserii Kazimierza Prószyńskiego.

Junosza-Stępowski miał status gwiazdora, w prasie rozpisywano się na temat jego licznych romansów. Po śmierci żony, aktorki Heleny Junoszy-Stępowskiej (1890-1915), która zmarła na zawał serca, związał się z 17-letnią studentką, Marą. Potem jego wybranką serca została Jadwiga Galewska ps. Jaga Juno (1900-1944), której pierwszy mąż popełnił samobójstwo w trakcie sprawy rozwodowej.

Junosza-Stępowski zmarł tragicznie, postrzelony we własnym mieszkaniu podczas próby likwidacji przez AK jego żony. Zasłonił ją własnym ciałem. Zmarł po kilku godzinach w lecznicy "Omega". Juno była morfinistką i konfidentką Gestapo, która od rodzin aresztowanych wyłudzała pieniądze, obiecując zwolnienie z więzienia. Aktor został pochowany w grobie pierwszej żony na Starych Powązkach.

Na Cmentarzu Powązkowskim pochowany jest także Józef Węgrzyn (1884-1952), grający doktora Stefana Dobranieckiego. Jego syn Mieczysław Węgrzyn (1909-1942), który także był aktorem, został aresztowany przez Gestapo w 1942 roku i wywieziony do Auschwitz, gdzie kilka tygodni później został rozstrzelany przed blokiem 11.

Aktor załamał się psychicznie i popadł w alkoholizm. Stwierdzono też u niego schizofrenię. Ostatnie lata życia spędził w szpitalu psychiatrycznym w Kościanie, gdzie zmarł w zapomnieniu w 1952 roku.

Witold Zacharewicz (1914-1943), odtwarzający rolę Leszka Czyńskiego, ma na Starych Powązkach symboliczny grób. Podobnie jak jego matka Wanda i babka.

W 1942 roku został aresztowany przez Gestapo, skąd trafił do obozu Auschwitz-Birkenau, gdzie został zamordowany. Wpadł po tym, gdy organizator fałszowania dokumentów dla ukrywających się Żydów okazał się prowokatorem. Istnieją dwie relacje nt. okoliczności jego śmierci. Pierwsza mówi o tym, że miał zostać zamordowany zastrzykiem z fenolu w serce lub rozstrzelany, co zdradził jeden ze współwięźniów. Tuż przed zatrzymaniem pracował jako kelner i aktor w jawnych teatrach. W 1940 roku ożenił się z Haliną Schneider, późniejszą sanitariuszką w Powstaniu Warszawskim.

Tadeusz Frenkiel-Niwieński (1896-1943) - doktor Zygmunt Pawlicki, lekarz w Radoliszkach. Aktor został rozstrzelany w Stefanówce k. Piaseczna, w egzekucji w Lasach Chojnowskich. Był synem Mieczysława Frenkla, aktora, pisarza (nowele w "Tygodniku Ilustrowanym") i pedagoga, uczącego dykcji i wymowy na Uniwersytecie Warszawskim. Jego ciotka, Michalina Frenkiel-Niwińska, była cenioną śpiewaczką operową. Ich grób rodzinny znajduje się na Cmentarzu Powązkowskim.

Julian Krzewiński (1882-1943, właśc. Julian Maszyński) w "Znachorze" zagrał prezesa sądu na procesie Antoniego Kosiby. Był synem kompozytora Piotra Maszyńskiego (1855-1934), autora polskich słów do kolędy "Cicha noc". Jego brat, Mariusz Maszyński (1888-1944), także był aktorem. Został rozstrzelany wraz z żoną i dwiema siostrami przez członków RONA na warszawskiej Ochocie podczas Powstania Warszawskiego. Rodzina Maszyńskich pochowana jest w dwóch różnych grobach na Starych Powązkach.

W czasie wojny zginął także Stefan Hnydziński (1901-1939, właśc. Stefan Hnyda), aktor wcielający się w rolę Zenona Wojdyłły. Został śmiertelnie ranny we wrześniu 1939 r. w czasie bombardowania Teatru Narodowego.

Jerzy Sulima-Jaszczołt ps. Florian (1903-1944) w filmie z 1937 roku zagrał epizod lekarza w klinice. Podczas Powstania Warszawskiego walczył w szeregach Batalionu "Kiliński". Zginął na barykadzie przy ul. Widok 16.

W wieku zaledwie 9 lat śmierć poniosła Krystyna Orlińska (1933-1942), aktorka dziecięca, która porównywana była do słynnej dziecięcej gwiazdy Hollywood Shirley Temple. W "Znachorze" wystąpiła jako Marysia Wilczurówna w dzieciństwie. Zginęła w obozie koncentracyjnym w Treblince. Była córką warszawskiego psychiatry Maksa Orlińskiego.

Mieczysław Borowy (1905-1953) w "Znachorze" zagrał policjanta. Wiadomo, że utonął w Bałtyku podczas wakacji w Jastarni i spoczął na Starych Powązkach.

Z wodą związana jest także śmierć Heleny Buczyńskiej (1894-1957), aktorki wcielającej się w rolę Zoni, synowej Prokopa. Na jej grobie na Cmentarzu Powązkowskim widnieje jednak błędne nazwisko Budzyńska. Niestety jest w opłakanym stanie. W bazie nekropolii można przeczytać, że na płycie wyryto inskrypcję: "Tu leży serce, które ukochało ludzi".

W grudniu 1957 roku Buczyńska wybrała się w rejs statkiem "Batory", w trakcie którego miała nieszczęśliwy wypadek. W czasie sztormu udała się do pokładowej biblioteki, gdzie spadła z drabinki, wskutek czego doznała urazu głowy, a kilka godzin później zmarła.

Warto przypomnieć także Elżbietę Barszczewską (1913-1987), aktorkę, która zagrała Marię Jolantę Wilczurównę, czyli córkę Rafała Wilczura. Gwiazda przedwojennego polskiego kina w czasie II wojny światowej została aresztowana przez Niemców w związku ze sprawą zabójstwa Igo Syma, polskiego aktora, który był konfidentem Gestapo. Zmarła w 1987 roku w wieku 74 lat i została pochowana razem z mężem, Marianem Wyrzykowskim, w Alei Zasłużonych na Starych Powązkach. Ich syn, Juliusz Wyrzykowski, który był dziecięcym aktorem PRL (rola Króla Maciusia I), pochowany jest w innym grobie na tym samym cmentarzu.

W jednym z kolejnych odcinków "Niezapomnianych historii" przybliżymy także losy Michała Waszyńskiego - reżysera pierwszego "Znachora", oraz Tadeusza Dołęgi-Mostowicza - autora powieści, na podstawie której powstał film. Nie zabraknie też sylwetek gwiazd "Znachora" Jerzego Hoffmana oraz wielu innych niezapomnianych historii z dawnych lat.