W czasie wojny miała dziecko z Niemcem. Zerwała kontakt z rodziną. "Stracona dla Polski"

Jagna Janecka miała przed wojną opinię jednej z najbardziej obiecujących aktorek młodego pokolenia. II wojna światowa przerwała jej karierę, a później podjęta w okupowanej Warszawie decyzja związku z niemieckim oficerem, sprawiła, że po 1945 r. zniknęła z Polski jako osoba "zaginiona". O jej losach w USA, gdzie żyła już jako Jaga Kell i budowała pozycję w świecie mody, nie wiedziała nawet najbliższa rodzina.

Ujawniono nieznane losy przedwojennej aktorki Jagny JaneckiejUjawniono nieznane losy przedwojennej aktorki Jagny Janeckiej
Źródło zdjęć: © Narodowe Archiwum Cyfrowe
Maciej Gąsiorowski

Jagna Janecka, a właściwie Agnieszka Teresa Dobrzyńska, była młodą przedwojenną aktorką. Pochodziła z artystycznej rodziny. Jej ojciec Stanisław Franciszek Dobrzyński był rejentem w Sądzie Okręgowym w Pułtusku, a matka Janina z Braunów - aktorką, podobnie jak jej matka, Matylda Braun z Rumowskich, oraz ciotka, Zofia Mysłakowska. Janecka miała troje rodzeństwa - brata Macieja (1916-1983), który został perkusistą jazzowym, Wojciecha, który zmarł w wieku pół roku na krup, oraz siostrę Marię (1928-2012), aktorkę, żonę Jerzego Wasowskiego z Kabaretu Starszych Panów. Jej przyrodnim bratem był także bankowiec Michał Dobrzyński, który zginął w Charkowie w 1940 r.

Praca w kawiarni i spotkanie z Niemcem

Wybuch II wojny światowej zmienił jej los. Zamiast ról, prób i premier Janecka pracowała jako kelnerka w kawiarni artystycznej Cafe Jaracz w okupowanej Warszawie. To tam poznała niemieckiego oficera, o 16 lat starszego Alfreda Bartelta.

Zakochał się w niej Niemiec. Zaszantażował ją, że jeśli się z nim nie zwiąże, to on doniesie, że działa w strukturach Polskiego Państwa Podziemnego - wynika z słów dziennikarza Grzegorza Wasowskiego, syna Marii Janeckiej, które powiedział pisarzowi Markowi Telerowi dla serwisu stare-kino.pl.

Ciąża, dziecko i ocena środowiska. "Stracona dla Polski"

Jagna Janecka w czasie okupacji zaszła w ciążę i w 1941 r. urodziła syna, Jani Detlefa Ingo. Reakcja rodziny i środowiska miała być jednoznacznie krytyczna, a na jej temat zaczęły krążyć oceny sprowadzające ją do roli kolaborantki.

"Jagna zdaje się stracona dla Polski" - czytamy w cytowanym fragmencie listu jej ciotki Zofii Mysłakowskiej do aktora i reżysera Juliusza Osterwy.

Małżeństwo i życie w napięciu

Janecka utrzymywała kontakt z rodziną listownie. Za Alfreda Bartelta wyszła za mąż w 1943 r. i mieszkała z nim w Koszalinie. W akcie ślubu widniała jako Agnes Dobschinski, volksdeutschka. Jej związek z Niemcem nie pomógł nawet w wydostaniu brata z obozu koncentracyjnego w Auschwitz. Rodzinę odwiedziła tylko raz, w 1942 r. Ostatni list do siostry Marii napisała natomiast 15 października 1944 r. Potem słuch o niej zaginął.

Zniknięcie po wojnie i nowa tożsamość

Po 1945 r. Janecka miała "zniknąć z Polski" i funkcjonować jako osoba "zaginiona". Jej losy stają się w tym ujęciu niejasne, a obiegowe wersje wydarzeń bywają sprzeczne lub nieprawdziwe. Najpierw trafiła do Bawarii w Niemczech, a potem do Stanów Zjednoczonych. Jej mąż, który był wysłany na front wschodni zaginął. Do dziś nie wiadomo czy poniósł śmierć na wojnie, czy również zmienił tożsamość.

W USA Janecka znalazła się dzięki poznaniu pułkownika Charlesa Kella (1913-2001). Pracowała wówczas jako telefonistka i tłumaczka w Hotelu Deutsch w Sonthofen.

Amerykanin zabrał Jagnę i jej syna ze sobą do Stanów Zjednoczonych. Tam wyszła za niego za mąż i jako Jaga Kell otrzymała w 1950 r. obywatelstwo amerykańskie. Pracowała w branży modowej i z czasem zbudowała pozycję lokalnej ikony stylu. W 1971 r. udzieliła nawet wywiadu do gazety "Lansing State Journal".

Butik, dom towarowy i wizerunek "uosobienia wdzięku"

Z zebranych informacji przez stare-kino.pl wynika, że Jaga Kell pracowała w ekskluzywnym domu towarowym, prowadziła butik, brała udział w pokazach i komentowała modę. W pamięci otoczenia miała zapisać się jako osoba elegancka, charyzmatyczna, z wyczuciem stylu.

Jedna z cytowanych opinii podsumowuje ten obraz wprost: "była uosobieniem wdzięku, mody i skuteczności".

W 1958 r. Jagna urodziła córkę Marię Kristinę, która zmarła w 2007 r. w wieku 49 lat na Florydzie. Jej syn John (usunęła z dokumentów jego niemieckie imię Detlef), który był golfistą, żył tylko 35 lat. Zmarł w 1976 r. w szpitalu w East Lansing, gdzie małżeństwo Kell mieszkało od 1962 r.

Zerwane więzi z Polską

Najbardziej tajemniczy element tej biografii dotyczy tego, co ukrywała. Janecka miała zatajać swoją okupacyjną przeszłość, twierdzić, że jej rodzina zginęła w czasie wojny, co nie było prawdą. Ojciec aktorki zmarł w 1933 r., a matka w 1938 po tym, jak wdała jej się gangrena po wizycie u kosmetyczki. Jagna oraz jej rodzeństwo zostało wówczas pod opieką ciotki, a pieniądze miało dzięki wygranej Janiny Janeckiej w przedwojennym totolotku. Grzegorz Wasowski wyjawił, że jego babcia kupiła los w dniu... śmierci.

Grób Jagny Janeckiej w USA
Grób Jagny Janeckiej w USA © findagrave.com

Jaga Kell w 2001 r. została wdową. Sama zmarła rok później w wieku 81 lat i została pochowana u boku męża i syna na cmentarzu Saint Joseph w Lansing Township. Niestety grób jej rodziców oraz babki na Starych Powązkach nie przetrwał. Jest za to nagrobek jej dziadka, Jarosława Dobrzyńskiego.

Wybrane dla Ciebie